Έχετε χαράξει μακρά και επιτυχημένη πορεία στο δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων παρέχοντας ολιστικές σχετικές νομικές υπηρεσίες και διαδραματίζοντας ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση σχετικής νομολογίας. Τι περιλαμβάνει η ολιστική σας προσέγγιση κατά την παροχή νομικών υπηρεσιών στο συγκεκριμένο τομέα δικαίου;
Οι δημόσιες συμβάσεις έργων, προμηθειών και υπηρεσιών ήταν, είναι και θα είναι ένα πεδίο μεγάλου ενδιαφέροντος στην ελληνική οικονομία λόγω της δυνατότητας που προσφέρει αφενός στις επιχειρήσεις (οικονομικούς φορείς) για απόκτηση πολύτιμης εμπειρίας και εξειδίκευσης αλλά και σημαντικών οικονομικών πόρων αφετέρου στους φορείς του δημοσίου (αναθέτουσες αρχές ή/και αναθέτοντες φορείς) για υλοποίηση εργασιών από εξειδικευμένους ιδιωτικούς φορείς βάσει των απαιτήσεων και των προδιαγραφών που οι ίδιοι οι φορείς του δημοσίου θέτουν.
Ως γραφείο, από ιδρύσεως, έχουμε την τιμή και την χαρά να εκπροσωπούμε τόσο εγχώριες και διεθνείς επιχειρήσεις όσο και φορείς του δημοσίου σε όλα τα είδη μιας δημόσιας σύμβασης (έργα, προμήθειες, υπηρεσίες) και σε όλες τις διαγωνιστικές διαδικασίες, παρέχοντας το σύνολο των απαραίτητων για την προετοιμασία, την υποβολή προσφοράς, την διαγωνιστική διαδικασία, την υπογραφή και την εκτέλεση μιας δημόσιας σύμβασης, νομικών αλλά και εν γένει συμβουλευτικών υπηρεσιών, εκπροσωπώντας ταυτόχρονα τους πελάτες μας δικαστικά αλλά και εξωδικαστικά ενώπιον των αρμόδιων φορέων.
Η ολιστική παροχή νομικών και εν γένει συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους πελάτες μας στο αντικείμενο των δημοσίων συμβάσεων στηρίζεται στο ότι, για το εν λόγω αντικείμενο, η ομάδα μας έχει δημιουργηθεί ώστε να παρέχουμε υπηρεσία μιας στάσης (one stop shop service) στους πελάτες μας. Ειδικότερα, αρχικά, αξιολογούμε και συμβουλεύουμε τους πελάτες μας για την επιλογή της κατάλληλης διαγωνιστικής διαδικασίας, του τρόπου υλοποίησης της καθώς και τις απαιτήσεις αλλά και την καταλληλότητα συμμετοχής. Κατόπιν, αφού έχει επιλεγεί κάποιος διαγωνισμός, παρέχουμε νομική-συμβουλευτική υποστήριξη επί της εφαρμογής διαφόρων, σχετικών, νομοθετικών διατάξεων και διαδικασιών σε όλα τα στάδια του δημόσιου διαγωνισμού (πρόσκληση, ανάθεση, εκτέλεση). Μάλιστα, για κάθε διαγωνισμό, δημιουργούμε πλήρως εξατομικευμένα έγγραφα, όπως είναι οι λίστες ενεργειών, απαιτούμενων για την συμμετοχή εγγράφων και προθεσμιών (checklists), μέσω των οποίων οι πελάτες μας ενημερώνονται με τον πλέον εύληπτο τρόπο σχετικά με τις απαιτούμενες ενέργειες, τις προθεσμίες και την πορεία κάθε διαγωνισμού. Επιπλέον, υποβάλλουμε, για λογαριασμό των πελατών μας, την προσφορά, εξασφαλίζοντας την ορθή και σύννομη υποβολή της. Ταυτόχρονα, αξιολογούμε όλες τις πράξεις που εκδίδονται, συμβουλεύοντας τους πελάτες μας για τις διαθέσιμες επιλογές και τις επόμενες ενέργειες, εκπροσωπώντας τους εξωδικαστικά και δικαστικά.
Πώς η εξειδίκευσή σας στο δίκαιο δημοσίων συμβάσεων συνδυάζεται με την έτερη, πολύ σημαντική και γνωστή, εξειδίκευσή σας στην κανονιστική συμμόρφωση επιχειρήσεων και φορέων του δημοσίου; Τι σας έχει βοηθήσει ώστε να μπορείτε να συνδυάζετε με επιτυχία δύο διαφορετικούς αλλά και σε πολλά σημεία αλληλεξαρτώμενους τομείς του δικαίου;
Αρχικά, άποψη μου είναι ότι η εξειδίκευση ως έννοια είναι διαχρονικά παρεξηγημένη και, λανθασμένα κατ᾽ εμέ, στενά ερμηνευόμενη έννοια. Το ότι ένα δικηγορικό γραφείο εξειδικεύεται σε κάποια αντικείμενα δεν σημαίνει ότι δεν δύναται να χειριστεί εξίσου καλά και άλλα, διαφορετικά ή/και συναφή, αντικείμενα δικαίου. Αυτό, φυσικά, προϋποθέτει ευρύτητα στο γνωστικό πεδίο, ευελιξία και, κυρίως, διάθεση για συνεχή έρευνα από τους δικηγόρους που απαρτίζουν την ομάδα του εκάστοτε δικηγορικού γραφείου. Στην Sarakinos Law επιλέγουμε συνεργάτες που διαθέτουν τις εν λόγω δεξιότητες και γι’ αυτό τον λόγο έχουμε χειριστεί, με μεγάλη επιτυχία, υποθέσεις από σχεδόν όλο το φάσμα του δικαίου τόσο συμβουλευτικά όσο και δικαστικά.
Απαντώντας τώρα στο ερώτημά σας, είναι γεγονός ότι η παραδοσιακή θεώρηση των πεδίων της νομικής επιστήμης προτάσσει έναν, εκ πρώτης όψεως, αυστηρό διαχωρισμό ιδιωτικού και δημοσίου δικαίου. Εντούτοις, στη σύγχρονη ελληνική αγορά δεν μπορεί κανείς παρά να αναγνωρίσει την σε υψηλό βαθμό, σε πρακτικό τουλάχιστον επίπεδο, συνύπαρξη, επικάλυψη και αλληλεξάρτηση των εν λόγω δύο τομέων του δικαίου. Η εμπειρία και η υψηλού επιπέδου εξειδίκευση του γραφείου μας στο δημόσιο δίκαιο, από το δίκαιο των δημόσιων διαγωνισμών και τις πάσης φύσεως διοικητικές διαδικασίες έως τα ζητήματα κανονιστικής συμμόρφωσης του δημοσίου (GDPR, whistleblowing, βία & παρενόχληση στον χώρο της εργασίας, εσωτερικός έλεγχος), τροφοδοτούμενη από την συνεχή τριβή μας με φορείς του δημοσίου μέσα από τα εκπαιδευτικά σεμινάρια και τις υπηρεσίες συμμόρφωσης που τους παρέχουμε, μας προσφέρει μια πολύπλευρη θέαση και εις βάθος γνώση του δημόσιου τομέα, την οποία φυσικά αξιοποιούμε κατά την παροχή νομικών υπηρεσιών προς τους ιδιώτες εντολείς μας, ανεξαρτήτως εάν πρόκειται για επιχειρήσεις ή για φυσικά πρόσωπα, στις συναλλαγές τους με το δημόσιο. Ταυτόχρονα, η εμπειρία και η υψηλού επιπέδου εξειδίκευση του γραφείου μας στην κανονιστική συμμόρφωση τόσο των επιχειρήσεων όσο και των φορέων του δημοσίου, μας δίνει πρόσβαση σε εργαλεία, τεχνογνωσία (know-how) και βέλτιστες πρακτικές που μπορούν να αξιοποιήσουν οι πελάτες μας (φορείς δημοσίου & επιχειρήσεις) κατά την εφαρμογή των νομοθετικών τους υποχρεώσεων και την παροχή ή/και λήψη υπηρεσιών εκατέρωθεν.
Βασικό εργαλείο για αυτήν μας την ευελιξία μας αποτελεί η φιλοσοφία βάσει της οποίας λειτουργούμε και χειριζόμαστε τις υποθέσεις μας. Στην Sarakinos Law προσπαθούμε να μην είμαστε στατικοί αλλά, τουναντίον, να είμαστε πολυσυλλεκτικοί και να εξελισσόμαστε συνεχώς, με την φιλοσοφία του γραφείου μας να στηρίζεται στον συνδυασμό της προσήλωσης και εμβάθυνσης στο αντικείμενο εργασίας με την ταυτόχρονη ετοιμότητα για την ανεύρεση κάθε πιθανής προέκτασής του (flow states). Βάσει της συγκεκριμένης προσέγγισης, το γραφείο μας βρίσκεται σε μια συνεχή πνευματική εγρήγορση και αναζήτηση νέων στόχων και δυνατοτήτων για τους πελάτες μας. Συγκεκριμένα, αρχικά, βλέπουμε το γνωστικό αντικείμενο των υποθέσεων που χειριζόμαστε ως ευκαιρία να εντοπίσουμε νέες θεματικές, νέα αντικείμενα ενασχόλησης, στα οποία μπορούμε να εστιάσουμε και να αξιοποιήσουμε. Αμέσως μετά, αφού τα εντοπίσουμε, εξετάζουμε κατά πόσο η εμπειρία μας επιτρέπει να το υποστηρίξουμε και, κυρίως, κατά πόσο μας ενθουσιάζει (όχι απλά μας αρέσει) αλλά και πόση πρακτική αξία έχει για την αγορά και το υφιστάμενο πελατολόγιο μας. Το τρίτο, και τελευταίο χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης προσέγγισής μας, είναι το κατά πόσο, το νέο αυτό αντικείμενο-θεματική, μας φέρνει στα όρια των γνώσεων και των ικανοτήτων μας. Θέλουμε να ανακαλύπτουμε αντικείμενα και θεματικές που μας προκαλούν να εξελισσόμαστε και να γινόμαστε καλύτεροι, διευρύνοντας την σκέψη και τους ορίζοντές ώστε να εξυπηρετούμε πληρέστερα τους εντολείς μας καλύπτοντας όλο το φάσμα των αναγκών τους. Για παράδειγμα, η, στο πλαίσιο της εξειδίκευσής μας, διαχρονική εκπροσώπηση επιχειρήσεων και φορέων του δημοσίου σε διάφορα θέματα εμπορικού και δημοσίου δικαίου, μας έφερε, το 2018, ενώπιον της δυνατότητας να εξειδικευθούμε στο δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων, στο οποίο έκτοτε, μέχρι και σήμερα, έχουμε σημαντικές επιτυχίες.
Σημαντική δραστηριότητα του γραφείου σας αποτελούν και οι εισηγήσεις που παραθέτετε σε εκπαιδευτικά σεμινάρια πάνω στους τομείς εξειδίκευσής σας. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια παραπάνω για αυτό και πως τα σεμινάρια αυτά σας βοηθούν να εξελίσσεστε;
Είναι αλήθεια πως οι εισηγήσεις μας σε εκπαιδευτικά σεμινάρια επιχειρήσεων και φορέων του δημοσίου, πάνω στο σύνολο των επιμέρους της κανονιστικής συμμόρφωσης υποχρεώσεων τους αλλά και στις δημόσιες συμβάσεις αποτελεί σημαντική δραστηριότητα του γραφείο μας. Μέχρι σήμερα, έχουμε την χαρά και την τιμή να μας έχουν εμπιστευτεί και να έχουμε παραθέσει εισηγήσεις άνω των 200 ωρών πάνω στα εν λόγω αντικείμενα, έχοντας εκπαιδεύσει μεγάλο αριθμό στελεχών, αιρετών και τεχνοκρατών στην πρακτική εφαρμογή τους, διατηρώντας με αυτό το μέσο διαρκή επαφή με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο, τις σημαντικότερες δικαστικές και εν γένει αποφάσεις αλλά και τις καθημερινές, συνεχώς μεταβαλλόμενες, ανάγκες και ζητήματα ενδιαφέροντος του πελατολογίου μας.
Στην θεματική των δημοσίων συμβάσεων, αναλύουμε, πρακτικά, την εφαρμογή της νομοθεσίας κατά την δημιουργία, διαγωνιστική διαδικασία, ανάθεση και εκτέλεση ενός δημόσιου διαγωνισμού. Προσφάτως, μάλιστα, η συμμετοχή επιχειρήσεων από συγκεκριμένους κλάδους της οικονομίας (πρώην εξαιρούμενους τομείς, όπως ονομάζονται στο δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων), π.χ. ύδρευση και άμυνα, μας οδήγησε στην κατεύθυνση να εστιάσουμε και σε αυτούς τους πολύ σημαντικούς και ιδιαίτερους τομείς της οικονομίας, να ενισχύσουμε την υφιστάμενη ομάδα το γραφείου μας και να έχουμε ήδη αναλάβει την νομική αρωγή, εκπροσώπηση και εκπαίδευση σημαντικών – στους εν λόγω, ιδιαίτερους, τομείς δραστηριότητας – επιχειρήσεων.
Η έτερη θεματική επί της οποίας έχουμε παραθέσει και συνεχίζουμε και παραθέτουμε πολύωρα εκπαιδευτικά σεμινάρια, ήτοι της κανονιστικής συμμόρφωσης και των επιμέρους αυτής υποχρεώσεων, όπως π.χ. ο εσωτερικός έλεγχος, η πρόληψη και καταπολέμηση της διαφθοράς, με ιδιαίτερη έμφαση στα φαινόμενα ξεπλύματος βρόμικου χρήματος και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (AML/CFT), οι πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος (whistleblowers), τα ατομικά και συλλογικά εργατικά θέματα, καθώς και η βία και παρενόχληση στους χώρους εργασίας, ήταν αυτή που μας οδήγησε στην έτερη εξειδίκευση του γραφείου και στην παροχή υπηρεσιών νομικής συμμόρφωσης σε κάθε μια από τις επιμέρους της κανονιστικής συμμόρφωσης υποχρεώσεις. Μάλιστα, αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμάς η εμπιστοσύνη που μας έχει επιδείξει μεγάλος αριθμός φορέων του δημοσίου αλλά και επιχειρήσεων με την ανάθεση σε εμάς του έργου συμμόρφωσής τους με τον Ν. 4990/2022, ήτοι τους πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος (whistleblowers), στο πλαίσιο της οποίας παρέχουμε ολοκληρωμένες υπηρεσίες συμμόρφωσης (νομική-συμβουλευτική υποστήριξη, υποδομή και εκπαίδευση προσωπικού), οι οποίες συνοδεύονται από πλήρως εξατομικευμένα και προσαρμοσμένα στις ανάγκες των πελατών μας έγγραφα και πολιτικές.
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι κοινωνικές, οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις έχουν επηρεάσει σημαντικά τόσο την δημόσια διοίκηση όσο και τις επιχειρήσεις. Εξ αφορμής της σημαντικής έκθεσης και εξειδίκευσης του γραφείου σας στο δίκαιο των επιχειρήσεων και στο δημόσιο δίκαιο, πως αξιολογείτε τις εξελίξεις και πως εσείς, ως δικηγορικό γραφείο, απορροφάτε τυχόν κραδασμούς και προσαρμόζεστε στα νέα δεδομένα που αυτές δημιουργούν;
Ο διαρκής μετασχηματισμός του σύγχρονου κοινωνικού, οικονομικού και επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της δημόσιας διοίκησης, με την πληθώρα νομοθετικών διατάξεων και υποχρεώσεων, μοιραία μεταβάλλει αδιαλείπτως τις ανάγκες και των πελατών μας, υποχρεώνοντάς τόσο εκείνους όσο και εμάς σε συνεχή εγρήγορση, εκπαίδευση, αναβάθμιση και προσαρμογή των υπηρεσιών και των υποδομών. Είναι γεγονός, πλέον, πως η τάση στην παγκόσμια πολιτική και οικονομία υπαγορεύει την, με ακόμα πιο αποφασιστικό τρόπο, εφαρμογή ενός συμπαγούς, αυστηρού αλλά, ταυτόχρονα, πιο ευέλικτου κανονιστικού πλαισίου συμμόρφωσης τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα. Για παράδειγμα, post-GDPR, παρατηρείται μια συνεχώς αυξανόμενη τάση στην έκδοση κανονισμών αντί οδηγιών, με σκοπό την άμεσα και ομοιόμορφη, από όλα τα κράτη μέλη, εφαρμογή των νομοθετικών τους υποχρεώσεων.
Ταυτόχρονα, ειδική μνεία θα ήθελα να κάνω στην επιρροή της τεχνολογίας, η ραγδαία εξέλιξη της οποίας, έρχεται να προσφέρει πολύτιμα εργαλεία τόσο για τους φορείς του δημοσίου όσο και για τις επιχειρήσεις αλλά, ταυτόχρονα, ενέχει πολλούς και σοβαρούς κινδύνους. Με πρόσφατο, πολύ σπουδαίο επίτευγμα, την τεχνητή νοημοσύνη (AI), το λειτούργημα του δικηγόρου δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστο. Σε αντίθεση με εργασίες σε τομείς όπως η πληροφορική, που είναι ταυτισμένη με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και αναγκασμένη να συμβαδίζει με τις σχετικές εξελίξεις ή ακόμα και να τις δημιουργεί η ίδια, η παροχή νομικών υπηρεσιών ήταν, μέχρι πρόσφατα, ιδωμένη ως σχετικά ξένη ή και αποστασιοποιημένη από τις τεχνολογικές εξελίξεις. Η ίδια η πραγματικότητα όμως ήρθε και στον τομέα μας να ανατρέψει τέτοιες αντιλήψεις, καθώς η χρήση ψηφιακών εργαλείων για την παροχή ολιστικών νομικών υπηρεσιών ή/και την εκτέλεση δικονομικών διαδικασιών και η καθιέρωση και εξέλιξη των υπερπολύτιμων, πλέον, νομικών βάσεων δεδομένων, έχει καταστήσει την τεχνολογία όχι απλά απαραίτητη στην καθημερινή μας εργασία, αλλά πολύτιμο σύμμαχο, σε σημείο να μην δύναται ο δικηγόρος/νομικός να φανταστεί σήμερα την άσκηση της δικηγορίας δίχως την συνδρομή τέτοιων εργαλείων. Η τεχνολογία επιτρέπει στον δικηγόρο να παραμερίζει την γραφειοκρατία και να εστιάζει ευκολότερα στην ουσία των υποθέσεών του. Επομένως, το παρόν και το μέλλον των νομικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών μοιάζει άρρηκτα συνδεδεμένο με την τεχνολογία. Όσο για το ερώτημα του αν η τεχνολογία αποτελεί ή μπορεί να αποτελέσει απειλή για το επάγγελμά μας, η εκτίμησή μας είναι ότι ο ανθρώπινος παράγοντας στην συγκεκριμένη εργασία είναι αναντικατάστατος, καθώς η εις βάθος κατανόηση των αναγκών του πελάτη, η συνθετική σκέψη και η πνευματική -και όχι μόνο- ευελιξία που απαιτεί η παροχή ολοκληρωμένων και σύγχρονων νομικών υπηρεσιών, είναι και θα είναι αδύνατο να αναπληρωθεί επαρκώς και με ασφάλεια.
Στην Sarakinos Law, η διαρκής και εις βάθος έρευνα και ενημέρωση επί των εξελίξεων στο νομοθετικό, τεχνολογικό και επιχειρηματικό πεδίο, η αδιάλειπτη επαφή μας με την αγορά μέσω των εισηγήσεων που παραθέτουμε σε εκπαιδευτικά σεμινάρια, το πολύπλευρο πελατολόγιο μας, αποτελούμενο τόσο από επιχειρήσεις όσο και από φορείς του δημοσίου, αλλά και η φιλοσοφία μας για συνεχή επιστημονική εξέλιξη, μας έχει επιτρέψει να παρέχουμε πλήρως επικαιροποιημένες, με την ισχύουσα κάθε φορά νομοθεσία, και προσαρμοσμένες στα εκάστοτε χρονικά δεδομένα νομικές υπηρεσίες προς τους πελάτες μας. Ταυτόχρονα, έχουμε ήδη επενδύσει σημαντικούς οικονομικούς πόρους και ανθρωποώρες στις νέες τεχνολογίες (ειδικά, στην τεχνητή νοημοσύνη (AI), στις μεγάλες βάσεις δεδομένων (Big Data), στο υπολογιστικό νέφος (cloud computing) και στο διαδίκτυο πραγμάτων (Internet of Things/IoT)). Ειδικότερα, αναβαθμίζουμε συνεχώς τον τεχνολογικό μας εξοπλισμό, εξασφαλίζοντας, με τον τρόπο αυτό, τις πλέον σύγχρονες και ασφαλείς για την ασφάλεια των δεδομένων των πελατών μας υποδομές. Επιπλέον, βρισκόμαστε στην διαδικασία εμπλουτισμού των θεματικών ενοτήτων των εκπαιδεύσεων που παραθέτουμε πάνω στους διαγωνισμούς δημοσίου και στην κανονιστική συμμόρφωση επιχειρήσεων και φορέων του δημοσίου, με την επιρροή που έχουν, στους τομείς αυτούς, οι νέες τεχνολογίες και τους σύννομους αλλά και πρακτικά εφαρμόσιμους τρόπους με τους οποίους τόσο οι φορείς του δημοσίου όσο και οι επιχειρήσεις μπορούν να τις αξιοποιήσουν, με ιδιαίτερη έμφαση σε πραγματικά case studies και συχνότερες ερωτήσεις-απαντήσεις που προκύπτουν από υποθέσεις που έχουμε χειριστεί. Στο πλαίσιο αυτό, από τις αρχές του 2024, σε συνεργασία με εξειδικευμένη εταιρεία λογισμικού, ευελπιστούμε να ετοιμάσουμε μια πρόταση για την δημιουργία ενός εργαλείου αξιολόγησης κινδύνου (risk-assessment tool) μέσω του οποίου θα υπάρχει η δυνατότητα εντοπισμού και αυτόματης αναφοράς ύποπτων για ξέπλυμα βρόμικου χρήματος και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (AML/CFT) συναλλαγών στα ψηφιακά επενδυτικά προϊόντα, όπως είναι τα κρυπτονομίσματα, για χρήση τόσο από τους υπόχρεους για συμμόρφωση όσο και από κρατικούς φορείς.
